Silikon Vadisi ve yeni dünya düzeni: Tekno-Oligarşi çağında güç kimde... Mahmut Özer Odatvye yazdı

Daron Acemoğlu etrafında başlayan tartışmanın bizi getirdiği en önemli sorulardan birisi belki de şudur: Günümüz dünyasında güç gerçekten kimin elindedir? Uzun yıllar boyunca siyaset biliminin temel meselesi devlet ile toplum, iktidar ile muhalefet, demokrasi ile otoriterlik veya sermaye ile emek arasındaki güç ilişkileriydi. Bugün bunların hiçbiri önemini kaybetmiş değil. Fakat dijitalleşme ve özellikle yapay zekâ devrimi bu denkleme yeni ve giderek daha güçlü bir aktör ekledi: Devasa ekonomik kaynaklara, milyarlarca insanın verisine, küresel iletişim altyapısına ve giderek insanlığın bilgi üretme ve karar verme süreçlerini etkileyebilecek yapay zekâ sistemlerine sahip teknoloji şirketleri.

Bilindiği gibi İngilizler Hindistan'ı yalnızca İngiliz ordusuyla sömürgeleştirmedi. Bu sürecin en önemli aktörlerinden biri, başlangıçta ticaret yapmak amacıyla kurulmuş özel bir şirketti: Doğu Hindistan Şirketi. Şirket zamanla ticaret yapan bir ekonomik aktör olmaktan çıktı; kendi ordusuna sahip oldu, savaş yaptı, vergi topladı, toprak yönetti ve milyonlarca insanın hayatını etkileyen siyasi kararlar aldı. Bir başka ifadeyle özel ekonomik güç, zaman içerisinde egemenlik gücüne dönüştü. Aradan üç yüzyıl geçti. Bugün SpaceX de yeni bir Doğu Hindistan Şirketi’ne benziyor, dahası kontrol edilebilirliği çok daha sınırlı iken gücü çok daha fazla. Bir başka deyişle 21. yüzyılın Doğu Hindistan şirketleri çok daha güçlü bir şekilde ortaya çıkıyor (Not: Bu örnek için Funda Aktan’a teşekkür ediyorum). Dolayısıyla, tarihin önümüze koyduğu soru şaşırtıcı biçimde yeniden karşımızda: Bir şirket ne zaman yalnızca şirket olmaktan çıkar?

SpaceX bugün dünyanın en kritik uzay ve uydu iletişim altyapılarından bir bölümünü kontrol ediyor. Starlink savaş alanlarında iletişimin sürdürülebilmesini…