Nöro-kapsayıcı tasarım

Azınlıklar için tasarım oldukça geniş bir alandır. Azınlık olarak genellikle bebekleri, çocukları, yaşlıları, anneleri, engellileri ifade etsek de daha özelleşmiş bir inan kitlesi daha var. "Nörodivergent" yani beynin dikkat, algı, iletişim ve duyusal işleme biçimlerinin "tipik" kabul edilen biçimden farklılaştığı bireylerden söz ediyorum. Örneğin. otizm spektrumu, DEHB (dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu), disleksi, dispraksi ve duyusal işleme farklılıkları olan insanlar bu gruptalar.

Nörodivergenslik bir bozukluk değil, insan beyninin doğal çeşitliliğinin bir parçası olarak görülür; bu yaklaşım "nöroçeşitlilik" (neurodiversity) olarak tanımlanıyor.

İşte "Nöro-kapsayıcı tasarım" (neuroinclusive design) bu çeşitliliği göz önünde bulundurarak farklı duyusal ve bilişsel gereksinimlere sahip insanların kendilerini güvende, rahat ve işlevsel hissedebileceği mekânlar ve eşyalar üretme pratiğidir. Amaç, tek bir "ortalama kullanıcı" için tasarlamak yerine aşırı ışık, ses, koku veya görsel karmaşıklık karşısında farklı tepkiler veren bedenleri ve zihinleri kapsayan esnek ortamlar kurmaktır.

Nöro-kapsayıcı tasarımın akademik temeli büyük ölçüde mimar Magda Mostafa'nın geliştirdiği ASPECTSS Otizm Tasarım Endeksi'ne dayanıyor. Bu endeks, otizmli bireyler için mekân tasarlarken dikkate alınması gereken yedi ilkeyi tanımlayan, kanıta dayalı ilk tasarım rehberlerinden biri. Akustik kontrol, Mekânsal dizilim, Kaçış alanları, Kompartmanlaşma, Geçiş alanları, Duyusal bölgeleme ve Güvenlik temellerini içeriyor bu rehber. Mostafa'nın çalışması, otizmli çocuklar için okul tasarımı üzerine yaptığı araştırmalardan doğmuş, zamanla sağlık, konut ve işyeri gibi çok daha geniş bir alana yayılmış.

Söz konusu alan son yıllarda otizmin ötesine geçerek DEHB, disleksi, kaygı…