İhanetin psikolojisi: En çok kimi, neden sırtından vuruyoruz

Basel Üniversitesi’nden sosyal psikoloji araştırmacısı Fanny Lalot’nun Trahir et être trahi -Analyse psycho-sociale du coup de poignard dans le dos ( İhanet Etmek ve İhanete Uğramak – Sırttan Bıçaklamanın Sosyal Psikolojik Analizi) adlı çalışması önemli bir noktaya dikkat çekiyor. İsviçre gazetesi Le Temps’ın haberine göre, ihanet yalnızca “kötü” insanların yaptığı istisnai bir davranış değil, hemen herkes hayatının bir döneminde ihanet edebiliyor veya ihanete uğrayabiliyor.

Araştırma, tarihin en ünlü ihanetlerinden biri olan Brütüs’ün Julius Caesar’a ihanetini hatırlatarak başlıyor. Ancak Lalot tarihsel örneklerden çok gerçek insanların deneyimlerine yöneliyor.

Araştırmacı 2022’de ihanete uğramış 900 kişinin, 2024 ve 2025’te ise bu kez ihanet eden bin 100 kişinin hikayesini topladı. Araştırmalar Avrupa ve ABD’de gerçekleştirildi. Böylece yalnızca mağdurların değil, “ihanet eden tarafın” nedenleri de incelendi.

Peki insanlar en çok neyi ihanet olarak görüyor? Araştırmadaki 900 mağdurun yüzde 23’ü romantik ilişkilerde veya arkadaşlıklarda sadakatsizliği gösteriyor. Yüzde 21’i beklentilerinin boşa çıkarılmasını ihanet olarak değerlendiriyor. Düğüne davet edilmemek ya da bir çalışanın şirketten ayrılırken iyi çalışanları beraberinde götürmesi gibi. Yüzde 15 yalan ve kandırılmayı, yüzde 11 manipülasyonu, yüzde 8 iftirayı, yüzde 9 sırların açıklanmasını, yüzde 7 ise sevgili veya arkadaşın beklenmedik biçimde ilişkiyi kesmesini ihanet olarak tanımlıyor. Zor zamanda beklediği yardımı göremeyenlerin oranı ise yüzde 5.

Psikolojide ihanet, kabaca bir kişinin beklentilerinin başka biri tarafından ihlal edilmesi ve bunun mağdurun iyilik hali açısından tehdit yaratması şeklinde tanımlanıyor.