Gemileri kaplayan çam katranı Finlandiya mutfağının vazgeçilmezi

Kuzey Finlandiya 'nın sub-arktik şehri Oulu’ da bir kafeye oturup geleneksel kalın gözleme pannukakku sipariş ettiğinizde garsonun size sunacağı tatlandırma seçenekleri şaşırtıcı olabilir: "Bademli mi, yaban mersinli mi, yoksa katranlı mı?"

Finlilerin "terva" adını verdiği ve çam odununun oksijensiz ortamda ısıtılmasıyla elde edilen bu koyu, koyu kıvamlı ve is kokulu madde; bugün bira ve dondurmadan ekmeğe, çikolatadan makarnaya kadar ülke mutfağının en karakterize lezzetlerinden biri durumunda.

Görüntüsü ve kökeni itibarıyla mutfağa uzak gibi dursa da Fin halkı için çam katranının aroması ahşap tekneleri, yazlık kulübeleri ve sauna kokusunu simgeliyor. Bothnia Körfezi'nin kuzey kıyısında yer alan ve 2026 Avrupa Kültür Başkenti seçilen Oulu, bundan sadece iki asır önce sık çam ormanlarıyla çevrili "dünyanın katran başkenti" olarak anılıyordu. Oulu Nehri üzerindeki konumu sayesinde 15. yüzyıldan itibaren ticaret merkezi olan şehir, 1860'lara gelindiğinde dünyanın en büyük zift ihraç eden limanı haline gelmişti.

O dönemde yelkenli ahşap gemilerin su yalıtımı için nehir boyunca kurulan pitlerde (çukurlarda) üretilen katran, dar teknelerle limana taşınıyordu. Antibakteriyel özellikleri sayesinde doğal yara tedavisi ve tıbbi alanda da kullanılan zift için eski bir Fin atasözü şöyle der: "Eğer sauna, ispirtolu içkiler ve katran iyileştirmiyorsa, o hastalık fataldir (ölümcüldür)."

Katranın damağa yolculuğu ise ilk olarak 1900'lerin başında eczane raflarında başladı. Oulu'daki yerel gazetelerin 1902 arşivlerinde "tervakaramellit" (katran şekerlemeleri) öksürük ve solunum yolu rahatsızlıkları için tıbbi lozanj olarak satılıyordu.