Dershaneler gerçekten kapandı mı?

“M esele katı bir yasakla "bitirmek" değil, sistemi siyasi ve toplumsal olarak kabul edilebilir sınırlar içinde yönetebilmek. Bunun için de Millî Eğitim Bakanlığı'ndan ailelere kadar bütün paydaşların eşgüdümlü hareket etmesi, siyasi iradenin, mali kapasitenin ve toplumsal meşruiyetin bir arada olması gerekiyor. Bu şartlar sağlanmadan atılacak her yasal düzenleme sembolik kalmaya, gölge eğitim de biçim değiştirerek varlığını sürdürmeye mahkûm görünüyor. Kısacası yasaklamak değil, hem okulun kendisini güçlendirmek hem de bu paralel sistemi görünür standartlara sahip ve hesap verebilir kılmak gerekiyor.”

Prof. Dr. Nilay Bümen ile her yönüyle dershaneler gerçeğini konuştuk.

Hocam, 2014'te dershaneler kapatıldı, 2024 yılında da öğretmenlere özel ders verme yasağı getirildi. Devlet "bu meseleyi çözdük" diyor. Ama sizin araştırmalarınız ne gösteriyor — bu yasaklar gölge eğitim i gerçekten bitirdi mi?

Açıkçası hayır, sadece adını ve biçimini değiştirdi. Önce şunu netleştireyim: Biz akademik literatürde dershane, kurs, etüt merkezi, özel ders gibi — devlet okulunun dışında, ücret karşılığı verilen ve okulu tamamlamayı ya da onun yerini almayı amaçlayan — tüm bu destek eğitimine "gölge eğitim" diyoruz. Yani bugün konuşacağımız her şey aslında bu şemsiye terimin altına giriyor. Şimdi olan bitene bakalım: 2014'te dershaneler kapatıldığında yaklaşık 400 merkez kapandı, 850 kadarı özel okula dönüştürüldü. Ama 2015'te Anayasa Mahkemesi, temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılması ile özel teşebbüs hakkı gerekçesiyle dershanelerin tamamen kapatılmasının önüne geçti. Yalnız bir ironi var: "Dershane" ibaresi kanundan tamamen çıkarıldığı için eski statülerine hiçbir zaman dönemediler, "özel öğretim kursu, etüt merkezi, VIP kurs, evde birebir ders” gibi yeni sınıflandırmalar altında…