500 yıllık ezberde sona doğru: Dünya haritası değişiyor

Dünyanın yüzyıllardır alıştığı harita görünümü değişiyor. Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, kıtaların ve ülkelerin yüzölçümlerini gerçeğe daha yakın oranlarda gösteren dünya haritalarının yaygınlaştırılmasını destekleyen kararı kabul etti. Kararın merkezinde ise yaklaşık 500 yıldır kullanılan Merkatör projeksiyonu ve bu haritanın Afrika ’yı olduğundan küçük göstermesi tartışması yer aldı.

Bugün okullarda, atlaslarda ve dijital platformlarda sıkça karşılaşılan dünya haritasının temeli 16. yüzyıla dayanıyor. Flaman haritacı Gerardus Merkatör, 1569 yılında özellikle denizcilerin rota belirlemesini kolaylaştırmak amacıyla yeni bir harita projeksiyonu hazırladı. Merkatör’ün yöntemi, pusula yönlerinin harita üzerinde düz çizgilerle takip edilmesini sağladığı için denizcilikte büyük kolaylık yarattı.

Ancak küre biçimindeki dünyanın düz bir yüzeye aktarılması bazı bozulmaları da beraberinde getirdi. Merkatör projeksiyonunda ekvatordan kutuplara doğru gidildikçe kara parçaları gerçekte olduklarından daha büyük görünmeye başladı. Afrika ve ekvatora yakın bölgeler ise kuzeydeki ülke ve kıtalara kıyasla daha küçük algılandı.

Bu farkın en dikkat çekici örneklerinden biri Afrika ile Grönland karşılaştırması oldu. Klasik Merkatör haritasında iki kara parçası birbirine yakın büyüklükte görünürken Afrika’nın gerçek yüzölçümü Grönland’ın yaklaşık 14 katı. Benzer şekilde Avrupa ve Kuzey Amerika da Merkatör haritalarında gerçek yüzölçümlerine oranla daha büyük görünüyor.

Merkatör'ün hazırladığı harita bir ölçüm hatasından değil, kullanım amacından kaynaklanıyordu. Harita kıtaların yüzölçümlerini karşılaştırmak için değil, denizcilerin yönlerini daha kolay bulabilmesi için tasarlanmıştı. Ancak yüzyıllar içinde denizcilik amacıyla hazırlanan bu projeksiyon genel dünya haritasına dönüştü…